*12 مقالات و دانستنیها

سرود چيست؟

سرود چيست؟

بسياري از جوانان، نوجوانان، كودكان و حتي سال‌خوردگان اين مرز و بوم ممكن است در دوران تحصيلات خود از ابتدايي تا متوسطه و در مسجد و تكيه و غيره در يك جمع كوچك يا بزرگ حداقل يكي دو سرود اجرا كرده‌اند. بسياري ديگر از مردم، اگر در گروه سرود نبوده‌اند، به‌حتم و يقين اجراهاي سرود بسياري را ديده‌اند. گروه سرود آباده در سال‌هاي ۷ـ‌1366 اجراهاي تأثيرگذار و تاريخي از خود ارائه كردند. خاطرة آن سرودها هنوز در ذهن بسياري از مردم زنده است.

وزارت آموزش و پرورش طي ساليان متمادي جشنواره‌هاي پ‍ُربار و موفق بسيار زيادي در عرصة سرود برگزار كرد و از دل آن گروه‌ها نوازندگان و آهنگسازان و مربيان بسياري به جامعه تحويل داد كه تعدادي از آن‌ها هنوز در همين عرصه فعاليت مي‌كنند.

لطفا براي دستيابي به مطالب بيشتر دراين خصوص بر روي لينك زير كليك نماييد

برای مشاهده و یا دانلود روی لینک زیر کلیک کنید

مطالب بيشتر

گروه سرود اركسترسمفونيك تهران، گروه سرود سازمان صدا و سيماي جمهوري اسلامي، گروه ك‍ُر فرهنگ‌سراي بهمن، گروه ك‍ُر سازمان فرهنگي هنري شهرداري تهران و گروه‌ها‌ي سرود كوچك و بزرگ در شهرهاي ديگر تا امروز به فعاليت خود ادامه مي‌دهند و سرودهاي فراواني مي‌سازند و براي مردم اجرا مي‌كنند.

در دوران انقلاب و قبل و بعد از آن نيز سرودهاي بسياري ساخته شد. بسياري از آهنگسازان جوان، نوجوان، ميان‌سال و حتي سال‌خورده برحسب ذوق و سليقة خود در اين قالب هنري آثاري ساختند و تمرين كردند و به اجراي عمومي بردند.

اگر از شما خوانندة محترم بپرسيم كه با كمي تأمل،‌ چند سرود را مي‌توانيد به ياد آوريد؟ مي‌توانم تصور كنم كه حداقل دو الي سه سرود را به ياد خواهي آورد كه چه بسا با بعضي از آن‌ها خاطرات زيبايي هم داشته‌ايد. مثل سرود ايران، اي سراي اميد، خميني اي امام، بوي گل سوسن و ياسمن آمد، ايران، رگبار مسلسل‌ها، بهاران خجسته باد، والا پيامبر، محمد (ص)، خلبانان، اي ساربان، اي ايران اي مرز پرگ‍ُهر، شهيدان خدايي و

بعضي از اين سرودها از ابتدا فقط توسط گروه هم‌سرايان و بدون همراهي سازهاي موسيقي اجرا شده‌اند مثل بسياري از سرودهاي حميد شاهنگيان و از جمله سرود «برخيزيد اي شهيدان راه خدا» كه در روز ورود حضرت امام (ره) در بهشت زهرا اجرا شد.

بعضي از اين سرودها با همراهي سازهاي كوبه‌اي مثل طبل ريز، سنج و طبل بزرگ اجرا مي‌شد. مثل سرود معروف «ايران، رگبار مسلسل‌ها» اثر جاودانة رضا رويگري كه تك‌خوان نقش اصلي را در كنار گروه هم‌سرايان داشت. يا سرود «والا پيامبر (ص)» اثر جاودانة مرحوم فرهاد مهراد كه هنوز هم يكي از گيراترين ساخته‌هاي دوران انقلاب اسلامي است كه گروه هم‌سرايان، اركستر و تك‌خوان در يك تركيب عالي، مضامين والايي از شعر و حديث را روايت مي‌كنند.

بسياري از سرودها نيز توسط سازمان صدا و سيما توليد مي‌شد كه اركستر نقش گسترده‌تري داشت و در بعضي از اين آثار چه بسا خبري از گروه هم‌سرايان نيز نبود.

بسياري از سرودها، چه در دوران انقلاب و چه بعد از آن براي اركسترهاي سنتي و گروه هم‌سرايان و تك‌خوان ساخته و تنظيم مي‌شد. سرود «ايران اي سراي اميد» از ساخته‌هاي محمدرضا لطفي، سرود «شهيد» از حسين علي‌زاده و بسياري سرودهاي گروه‌هاي عارف و شيدا كه در مجموعة ده‌تايي چاووش عرضه شده سرودهاي بسيار ارزنده‌اي به جامعه تقديم كرده است.

اركسترهاي سنتي بسيار زيادي در مراكز استان‌ها و در شهرستان‌ها و حتي بعضي روستاها، در حد و توانايي خود سرودهاي زيبايي را به مردم محل خود عرضه كرده‌اند.

الان در بسياري از دبستان‌ها و حتي مهدكودك‌ها، گروه‌هاي سرودي وجود دارند كه به مناسبت‌هاي مختلف سرود مي‌سازند، تمرين مي‌كنند و به اجرا مي‌گذارند. ولي اگر مورد سؤال قرار بگيريم كه معني سرود چيست و چه فرقي بين سرود و تصنيف و نوحه و تواشيح و تراز است چه مي‌توانيم بگوييم؟

بديهي است كه عموم مردم ملزم به جواب‌گويي نيستند ولي اگر در يكي از كلاس‌هاي موسيقي دانشگاهي يا غير دانشگاهي يك دانشجو از استاد ف‍ُرم يا بالعكس استاد از شاگرد سؤال كند كه سرود چيست؟ چه جوابي عرضه خواهد شد؟

سرود چيست؟ از لحاظ ساختار و قالب و فرم به چه نوع اثري «سرود» مي‌گوييم؟

سرود بايد چه خصوصيات و مختصاتي داشته باشد؟ چه تفاوتي بين سرود و نوحه كه توسط جمع خوانده مي‌شود هست؟ آيا مي‌توان يك گروه تواشيح را يك گروه سرود به حساب آورد؟ آيا كتابي به زبان فارسي وجود دارد كه قالب‌هاي موسيقايي ايراني را براي دانشجويان موسيقي تحليل كرده باشد؟ اگر فرزند باهوش يكي از اساتيد موسيقي از او بپرسد كه سرود يعني چه آن استاد چه جوابي خواهد داد؟ اگر از شما بپرسند، شما چه جوابي خواهيد داد؟

در جامعة موسيقي‌دانان كشور ايران چه كساني موظف‌اند كه اين تعاريف را ارائه دهند؟ آيا اگر از قالب‌هاي موسيقي تعريفي وجود نداشته باشد مشكلي به وجود خواهد آمد؟ اگر براي هر قالب يا فرم موسيقايي تعريف «جامع و مانع» يا به عبارتي تعريفي صحيح و دقيق وجود داشته باشد، مسئله‌اي حل خواهد شد؟

براي مطالعة اين واژه به سراغ لغتنامه رفتم، در آن‌ها در نهايت به يك ترجمة لغوي برمي‌خوريم. لغتنامه دهخدا به عنوان يكي از جامع‌ترين لغتنامه‌هاي فارسي اين واژه را واژه‌اي پهلوي مي‌داند كه به شكل «سروت» خوانده مي‌شد. در زبان بلوچي به صورت «سروده»، در زبان افغاني «سرور»، در زبان اوستايي «سراونه» و در فرهنگ‌هاي لغات ديگر نيز، معاني متفاوت و گوناگوني ذكر شده است از جمله:

در لغتنامة جهانگيري و غياث‌اللغات به معني نغمه، در كتاب «دهار» و «السامي» معني غناء، در لغتنامه رشيدي به معني گويندگي و خوانندگي و در برهان قاطع به معني خوانندگي و گويندگي مرغان. پس در تعريف لغوي اين كلمه از صداي مرغان و پرندگان تا صوت و نغمه و آواز و گويندگي همه را دربر‌مي‌گيرد و نمي‌توان به يك برداشت فني موسيقايي از قالب سرود دست يافت.

لغتنامه‌هاي موسيقايي مثل «فرهنگ تفسيري موسيقي» ترجمه و گردآوري بهروز وجداني، ۱۳۷۱، چند واژة انگليسي و ايتاليايي را ترجمه كرده است. واژه‌هايي مثلcoro، coralo، Hymn وHymnvesper كه به گروه هم‌سرايان و آواز چندصدايي اشاره مي‌كرد. در كتاب اصطلاحات جهاني و لغات رايج ايتاليايي در موسيقي اثر رافايل كودكان ترجمة مرحوم فريدون ناصري كه متعاقب اين كتاب اصطلاحات جهاني و لغات رايج موسيقي از چند كشور اروپايي ديگر را به جامعة هنري تقديم كرد نيز به تعريف لغوي مي‌رسيم.

مجلات قديمي موسيقي را نيز تا آنجا كه در دسترس داشتم تور‌ّق كردم ولي هرچه گشتم كمتر يافتم لذا به فكر رفتم و براي اينكه حداقل جمع‌بندي را انجام داده باشم بعد از چند حك و اصلاح به تعريف زير رسيدم.

سرود «نوعي آواز جمعي با يا بدون تك‌خوان و همراهي ساز موسيقي است.»كه اين جمله سرآغاز يك تلاش فكري است براي روشن كردن واژه‌ها و استفادة صحيح و دقيق از هر واژه آنچه كه در خاتمه لازم است بگويم اين است كه همان‌طور كه در ميزگردها و جلسات مختلفي كه در زمينه‌هاي مختلف هنر موسيقي برگزار مي‌كرد اگر نتايج چندان حاصل نمي‌گردد يكي به اين علت است كه زبان علمي مشترك و واحدي وجود ندارد و تا اين زبان شكل نگيرد بسياري از زحمات و تلاش‌ها و سياست‌گذاري‌ها و برنامه‌ريزي‌ها بي‌سرانجام خواهد شد.

مدت‌ها پيش يك نشست هنري براي بررسي موسيقي پاپ در تهران برگزار شد ولي جالب بود كه تمام موسيقي‌دانان محترم آن ميزگرد از دادن يك تعريف از موسيقي پاپ ناتوان بودند و بعضي از آن دوستان كه صداقت بيشتري داشتند به صراحت اين را اعلام كردند كه تعريف مشخص و واضحي از اين نوع موسيقي ندارند.

همان موقع شروع به مطالعه منابع اينترنتي كردم و در زمان كوتاهي به تعريف واضح و روشني از موسيقي پاپ رسيدم و به تمام دوستان و علاقه‌مندان گفتم:

موسيقي پاپ موسيقي‌اي است كه براي فروش توليد مي‌شود و بالطبع معيار موفقيت اين نوع موسيقي فروش بالاي آن است. زمينه‌ها و منابع اين موسيقي به وسعت تمام موسيقي‌هاي دنياست و مي‌تواند از هر زمينه‌اي بهره‌برداري نمايد. اين زمينه مي‌تواند موسيقي محلي، موسيقي سنتي، موسيقي نظامي،‌ موسيقي مذهبي و موسيقي سياهان، سرخپوستان، اقليت‌هاي مذهبي و… باشد. آنچه كه مهم است ”فروش“ است. لذا در تمام نمودارها و اعلام نظرها به ميزان فروش توجه مي‌كنند و موسيقي پاپ موفق آن موسيقي است كه ”حد“ فروش را بشكند

چرا توانستم به اين سرعت به تعريف موسيقي پاپ برسم؟ چون اين موسيقي توسط به‌وجودآورندگانش تعريف شده است. چون آن‌ها مجبورند تعريف كنند. تا تداخل و تزاحم و تقابل و تهاجم و… پيش نيايد. تا هركس بتواند در «حد» و اندازة خودش رشد كند و به بهره‌و‌َري برسد.

مطمئنم، ما هم زماني به تعريف‌هاي دقيق و صحيح و روشن از مقولات موسيقايي مي‌رسيم كه بخواهيم رشد كنيم. بخواهيم در «حد» و «حدود» خودمان حركت كنيم. بخواهيم از خود دفاع كنيم، بخواهيم مانع مزاحمت ديگران و خودمان بشويم.

برچسب ها

admin

کانال تلگرام گروه نسیم قدر @nasimeghadr اینستاگرام گروه نسیم قدر @nasimeghadrgroup #

دیدگاهتان را بنویسید

نوشته های مشابه

همچنین ببینید

بستن
بستن